Алесь Мацулевіч

Пара ісці ў падпольшчыкі!

 

Пара ісці ў падпольшчыкі!
У памяць аб падзеях 1941 года

Рабочыя, настаўнікі
і гаспадыні хатнія!
Генадзіі і Танечкі,
для барацьбы прыдатныя!

У групы аб’яднайцеся!
У барацьбу ўключыцеся!
Для ўдару і для націску
ў кулак адзін злучыцеся!

Боепрыпасы, зброю
збірайце і хавайце!
Магілішчу сырую
агрэсару капайце!

З фашысцкімі бацыламі
змагайцеся вы годненька!
Нашкодзьце ўсімі сіламі

Выбух

 

Выбух
Аповед падпольшчыка Роберта Сасноўскага
Адной з найбуйнейшых дыверсій лідскіх падпольшчыкаў на акупаванай фашыстамі тэрыторыі стаў падрыў Лідскай электрастанцыі ў ноч з 14 на 15 сакавіка 1943 года.
Я памочнік качагара
на электрастанцыі.
З думкай – шкодзіць нечакана
злым захопнікам-шакалам –
не магу расстацца я.

Падарваць к чарцям сабачым
думаю і змыцца я.
Здагадаецца апальшчык

Бой за Ліду

 

Бой за Ліду
У памяць аб вызваленні Ліды ад фашыстаў 8 ліпеня 1944 года

Накіроўваецца корпус
Аслікоўскага да Ліды,
і няма ў ім недахопу
ў конях, моцна ў корпус злітых.

Злосна вока акупанта
ў далеч узіраецца…
На вузлах дарог упарта
фрыц супраціўляецца.

Шлях абходны пралягае
па дрыгве і па лясах.
Лес які, дрыгва якая
затрымаюць малайца?!

Шлях адолены даўжэнькі.
Ззаду вёскі, мурагі.

Захопніцкі абоз

 
Захопніцкі абоз У памяць аб падзеях 1941 года Захопніку патрэбна краіна-каравай. Да лап не прыбярэ наш непераможны край!.. Купаючыся ў леце, пужаючы стракоз, праз Панямонцы едзе захопніцкі абоз. Павозкі акупантаў на гумавым на ходзе, на колах на губастых праз Панямонцы коцяць. У кожную запрэглі бясхвостых коней двух – і коціць, бы ўгарэлы, фашыст на поўны дух. Бясхвостыя кабылы –

Арлінае племя

 
Арлінае племя Памяці воінаў-чыгуначнікаў, удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны, у гонар якіх у Лідзе восенню 2008 года быў устаноўлены памятны знак-паравоз На фронт з завода і раллі пайшлі, “Бывай!” прамовіўшы. Чыгуначнікі перайшлі ў ваеннае становішча. Чыгуначнік у Армію Чырвоную залічаны – яму заданні ўдарныя да баявых набліжаны. Фашыст, драпежны, бы шчупак, ім не навее боязь –

Фашысцкі бункер

 
Фашысцкі бункер У гады фашысцкай акупацыі ў многіх акупаваных вёсках Беларусі меліся нямецкія бункеры, якія нагадвалі аб “новым парадку” акупантаў і наводзілі страх на мясцовае насельніцтва. Быў такі бункер і ў вёсцы Агароднікі Лідскага раёна. Стаў з позіркам халодненькім фашызм на поўны рост… У вёсцы Агароднікі нямецкі бункер ёсць. Узгоркам узвышаецца пакрыты дзёрнам дах.

Газета-штык

 
Газета-штык Да 75-годдзя “Лідскай газеты” У 1943-1944 гг., да самага вызвалення Ліды ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, газета “Уперад” (папярэдніца “Лідскай газеты”) выдавалася падпольна. Друкаванае слова таксама сыграла сваю ролю ў барацьбе з ворагам. Нас прапагандай, фрыцы, не паганьце! Фрыц, не мялі падобна ветраку! Насуперак фашысцкай прапагандзе, “Уперад” робяць Коган і Драгун.

Партызанская газета

 
Партызанская газета Да 80-годдзя “Лідскай газеты” У 1943-1944 гг., да самага вызвалення Ліды ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, газета “Уперад” (папярэдніца “Лідскай газеты”) выдавалася падпольна. Друкаванае слова таксама сыграла сваю ролю ў барацьбе з ворагам і набліжэнні Перамогі. Там, дзе кормяцца-жыруюць вепручыхі з вепрукамі, Коган і Драгун шчыруюць у пушчанскай у друкарні.

Пляма ганьбы

 
Пляма ганьбы Памяці каля 200 яўрэяў і цыганоў, расстраляных фашыстамі ў жніўні 1943 года ў раёне сённяшняй вуліцы Рыбіноўскага ў Лідзе. Крок немец паскарае. Задзёрта галава. Бароўка. Лесу ўскраек. Пажухлая трава. Вялізарная яма ды жоўценькі пясок. На немцы – ганьба-пляма. Нажышчы – кілбасой. А цвёрды лоб ягоны – бы камень, бы арэх. Цыган, яўрэяў гоніць. Каманды, лямант, брэх.

Парваныя радаводы

 
Парваныя радаводы Памяці беліцкіх яўрэяў-ахвяр фашызму Да Вялікай Айчыннай вайны трэцюю частку насельніцтва мястэчка Беліца Лідскага павета – каля 700 чалавек – складалі яўрэі. У ліпені 1944 года, пасля вызвалення Лідчыны, з зямлянак у Беліцу вярнулася каля 60 яўрэяў – менш чым 10 % ад даваеннага яўрэйскага насельніцтва. Большасць з іх пазней з’ехала за мяжу. I Трэць белічан складалі

Інжынер Іяхім

 
Інжынер Іяхім Рэжым фашысцкі пакрываў карычневай смугою Ліду. Піўным заводам кіраваў Іяхім, інжынер з Берліна. Яўрэі многія пры ім знайшлі работу на заводзе. Ды ў ботах колеру крыві тэрор-фашыст па Лідзе ходзіць. Ля завадскіх варот тэрор і ботам грукае ў вароты. Ды не пусціў Іяхім морд і гутарка была кароткай. З завода кінулі на фронт яго, заступніка яўрэяў. У Ханвега* ва ўхмылцы рот:

"Донарскі матэрыял"

 
“Донарскі матэрыял” Памяці малалетніх ахвяр фашызму прысвячаецца Пыл узнялі санмашыны колы. Гул матора цішыню ўзрываў. А ў будынку Споркаўшчынскай школы дзеці – “донарскі матэрыял”. Афіцэры-медыкі з машыны выйшлі – і выстройваюць дзяцей. Позірк іх драпежніцка-птушыны ўважліва “матэрыял” глядзеў. Адабралі некалькіх. Павезлі. Фрыцам раненым патрэбна кроў. Хто застаўся – мокры нос павесіў,

Хмары ліхалецця

 
Хмары ліхалецця Памяці расстраляных фашыстамі 23 ліпеня 1941 года 42 яўрэяў з вёскі Сялец Лідскага раёна Раніцой прыехалі ў Сялец дзве машыны, крытыя брызентам, – і сягоння ў хатах не сядзець – у зямлі ляжаць яўрэйскім сем’ям. Вылезлі эсэсаўцы з машын, чэрапы ў эсэсаўцаў на форме – і таму дзяцей, жанчын, мужчын добрае не ўсцешыла надвор’е. З перапуду стала пазяхаць дзіцяня, на боязь не скупое.

Міска грэчкі і кубак кісялю

 
Міска грэчкі і кубак кісялю Да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне У першыя месяцы сваёй дзейнасці Лідскі камбінат харчовых канцэнтратаў пастаўляў кашы для патрэб часцей 3-га Беларускага фронту. Захаваліся ўспаміны былой работніцы прадпрыемства Соф’і Фёдараўны Купчанка аб тым, як у адным з цэхаў камбіната сустракалі Новы 1945 год. За вокнамі зіма лютуе. Па добрым леце паўздыхаўшы,

Немец адступае

 
Немец адступае Да 75-годдзя вызвалення Лідчыны Значная частка немцаў, якія ў ліпені 1944 года адступалі, пакінуўшы Ліду, знайшла сваю магілу ў дакудаўскім балоце. Пакідае немец Ліду, спехам адступае. Па дарозе ім праліта слёзанька скупая. І ва ўцёку час, цяжкога для яго маральна, рухаецца па вясковай вулачцы цэнтральнай. Фрыц па вулачцы даўжэзнай брукаванай крочыць –

Немец адступае

 
Немец адступае Да 75-годдзя вызвалення Лідчыны Значная частка немцаў, якія ў ліпені 1944 года адступалі, пакінуўшы Ліду, знайшла сваю магілу ў дакудаўскім балоце. Пакідае немец Ліду, спехам адступае. Па дарозе ім праліта слёзанька скупая. І ва ўцёку час, цяжкога для яго маральна, рухаецца па вясковай вулачцы цэнтральнай. Фрыц па вулачцы даўжэзнай брукаванай крочыць –

Мост праз Нёман

 
Мост праз Нёман Ля шашы Ліда – Бярозаўка, за мастом праз Нёман, стаіць помнік у выглядзе жанчыны-маці з забітым юнаком на руках. Ён пастаўлены ў памяць аб расстраляных у 1941 годзе фашыстамі палонных чырвонаармейцах, якія будавалі мост. Халодныя хвалі кацілі вятры пад гучанне грымот. Даўно ў Агародніках ціхіх праз Нёман пракладзены мост. Фашысты на ўсход павалілі. Каб ворага стрымліваць моц,

Цягнік Беласток-Ленінград

 
Цягнік Беласток-Ленінград Памяці першых ахвяр Вялікай Айчыннай вайны ў Лідзе Цягнік Беласток-Ленінград крануўся са станцыі Ліда. (Згаданы маршрут праклінаць ускорасці прыйдзе хвіліна.) Ужо пачынае чапаць акенцы святла пазалота. За беллю фіраначак спяць – ды будзяць людзей… самалёты. Гудзіць самалёт: “Насалю-у-у-у – і запалымнееце аж вы!” Роў зверху – удар на зямлю абрушваецца вельмі страшны.